5 Faktör Kişilik Kuramı

Kişilik ; bireyin çevresiyle kurduğu, diğerlerinden farklı ve bireye özgü yapılaşmış özellikler bütünüdür. Kişilik kelimesi Latince “persona” veya “tiyatro maskesi ” kelimesinden kaynaklanır ve bu dünyaya gösterdiğimiz maske anlamına gelen bu kelime, belki de kişiliklerimizi tanımlamanın en iyi yoludur. Kişiliklerimiz otantik, çekirdek benliğimizi oluşturan düşüncelerin, duyguların ve davranışların karakteristik kalıplarıdır. Kişiliklerimiz bizi eşsiz kılar ve hem kendimizi hem de var olduğumuz çevreyi görme şeklimizi şekillendirir. Uzun süredir çalışılmakta olan bu konu, farklı kişilik kuramları nı ortaya çıkarmıştır. Kişiliğin ne olduğunu dair ilk teoriler, Gordon Allport’un 4.000 kişilik özellikleri listesi, Raymond Cattell’in 16 kişilik faktörü ve Hans Eysenck’in üç faktörlü teorisi olmak üzere çok çeşitlidir. Birçok araştırmacı tarafından Cattell’in teorisinin çok karmaşık olduğu ve Eysenck’in çalışmasının çok sınırlı olduğunu düşünülmekteydi. Sonuç olarak, beş faktörlü teori, kişiliğin yapı taşları olarak hizmet eden temel özellikleri tanımlamak için ortaya çıktı. Bugün, birçok araştırmacı beş temel kişilik özelliği olduğuna inanmaktadır. Kişiliğin temel boyutlarını belirleme ve ayırt edici özellik bulma araştırmaları 1980’lerin başlarında Robert McCrea ve Paul Costa’nın çalışmalarıyla farklı bir noktaya ulaşmıştır. Kişiliği inceleyebilmek için faktör analiziyle önce dışadönüklük ve nevrotizmi kullanmış ancak daha sonra deneyime açıklık boyutunu da ekleyerek üç faktörlü modele erişmişlerdir. 1985 yılına kadar bu üç faktörlü modeli savunan McCrea ve Costa, çalışmalarından sonra beş boyutu anlamak üzere ölçme aracı geliştirmişlerdir. 1992 yılında ise bu beş faktörlü ölçek, kişiliğin beş temel boyutunu ölçmek için oldukça yaygın hale gelmiştir. Kişiliğin yapısını oluşturanın ne olduğu sorusunu bulmanın yeterli olmadığını belirten McCrea ve Costa, bu boyutların açıklanması gerektiğini düşünerek kuram geliştirmeye başlamışlardır. Başlangıçta yalnızca sınıflandırma şeklinde olan bu beş faktör zamanla kişilik kuramına dönüşmüştür. Günümüzde, Beş Faktör Kişilik Kuramı psikologlar arasında yaygın biçimde kabul görmektedir. “Büyük Beşli” olarak da adlandırılan bu kuram, farklı kültürlerde ve dillerde çalışılmış ve ortak sonuçlardan sonra zaman içinde kişilik kuramına dönüşmüştür. Bütün bu bağımsız araştırmalar kuramı geliştirirken her boyutun iki kutbu olduğunu da belirterek insanların kendilerini ve başkalarını tanımlamak için bu sıfatları kullandıklarını ortaya çıkartmışlardır. 5 Faktör Kişilik Kuramı Boyutları 1.Dışadönüklük Bu konuda yüksek puan alan bireyler eğlenmeyi seven, sevecen, konuşkan ve sosyal kişilerdir. Girişkenlikleri sayesinde insanlar arasında kendilerini rahat hissederler ve konuşmaları başlatabilirler. Diğer kutbu ise içedönüklüktür. İçedönükler daha çekingen, mesafeli, arkadaşlıktan kaçınan, daha sessizliği ve yalnızlığı seven karakter özelliklerine sahiplerdir. 2.Nevrotiklik Nevrotizm boyutunda yüksek puan alan kişiler daha kaygılı, duygusal kimselerdir ve stresli olaylarla günlük olarak daha fazla karşılaşırlar. Duygusal olarak dengesizdirler ve inişli çıkışlı düşünceleri vardır. Düşük puan alanlar ise aşırı tepkiler göstermeyen, sakin ve uyumlu kişilerdir. Bu kişiler, stresle daha etkili baş edebilirler ve düşüncelerini daha rahat kontrol edebilirler. 3. Deneyime Açıklık Deneyime açık kişiler meraklı, hayal gücü geniş ve özgürlükçü kişilerdir. Yeni duygulara ve düşüncelere açıklardır. Tutucu değillerdir ve değişimi…