DeFi 2.0 Mı Geliyor?

Bu haftaki yazımızda son zamanlarda sıkça konuşulmaya başlanan DeFi 2.0 nedir, neden ortaya çıktı sorularına cevap bulmaya çalışacağız. Nedir bu DeFi 2.0? Nereden çıktı? “Daha yeni yeni DeFi terimine alışmaya başlamıştık, şimdi de 2.0 mı çıktı?” diye bir soru aklınızdan geçebilir. Çok haklısınız, ancak bir konuyu hatırlatmakta fayda var. DeFi aslına bakarsanız 2017 yılından beri üzerinde çalışılan bir sistem bütünü. Bu kadar çalışmanın üzerine patlamasını 2020 yılının yaz aylarında yaptı. Ne oldu da bu patlamayı yaşadık, öncelikle onu hatırlayalım: DeFi nasıl çıkmıştı? Bir hatırlayalım.. Üzerinde uzunca bir süre çalışılan DeFi projelerinin uçuşa geçmesine engel olan, yumurta-tavuk misali yaşadıkları bir sıkıntı vardı. Projeler kullanıcılar için hazır hale getirilmişti ancak içlerinde likidite yoktu. Image by Lars Plöger from Pixabay Likidite olmayınca kimse bu ürünleri kullanmıyordu, böyle olunca projeler “boş AVM’lere” dönmüşlerdi. Bu sarmaldan çıkabilmenin yolunu Compound buldu (daha önce Synthetix’in benzer yapıları olsa da Compound’un hareketi mihenk taşı olarak kabul edilir). Compound, kullanıcılar ürünlerini kullansın diye onlara kendi yönetim tokenini vermeye başladı. Bu, esasında kelimenin hafif anlamı ile ‘teşvik’ ağır anlamıyla ‘rüşvet’ idi. Kullanıcılar, protokolü kullanıyor, ona likidite sağlıyor, sağladıkları likidite karşılığında yönetim tokeni alıyorlardı. Bu tokenler, bir yandan protokolün yönetiminde söz sahibi olmaya yarıyor, diğer yandan da Uniswap benzeri merkeziyetsiz borsalarda alınıp satılarak kullanıcılara ciddi bir gelir sağlıyordu. Bu durum kısa süre içinde diğer DeFi ürünleri tarafından da taklit edildi. Bu sayede, DeFi protokolleri likiditeye boğuldular. Öyle ki, Compound’un tokenini çıkardığı 2020 Haziran ayında henüz yeni 1 milyar ABD Dolarını geçebilen DeFi dünyasında kilitli değer, aradan geçen sürede 250 katına çıkmış durumda. Kaynak DefiLlama Sorun ne o zaman? Protokollerin likiditeye boğulmaları çok güzel. Likidite sayesinde kullanıcılar çok daha verimli bir kullanım tecrübesi yaşıyorlar, gereksiz maliyet ödemekten kurtuluyorlar. Bu, aynı zamanda merkeziyetsiz finans protokollerinin kendilerine nihai hedef olarak seçtikleri merkeziyetsiz olma düşüncesine de uygun bir hareket. Zira projenin yönetimini sağlayan tokenlerin bir kısmını da kullanıcılara vererek daha geniş bir merkeziyetsizliğe ulaşıyorsunuz. Sorun, bu teşvikler karşılığı verilen likiditenin çok kaygan olması. DeFi ürünlerine verilen likidite geldiği gibi gidebiliyor. O nedenle, projelerin teşvik vererek kendilerine çektikleri bu paralara ‘likidite kiralama’ adı veriliyor. Likidite sahiplerinin protokole likidite sağlaması için onları sürekli memnun kılmanız gerekiyor. Aksi halde rakip bir protokol, daha fazla teşvik vererek o likiditeyi sizden alabilir. Oysa başta da dediğimiz gibi teşvik olarak verilen projenin yönetim tokeni. Bu tokenlerin nasıl ve kime dağıtılacağı önceden belirlenmiş bir dağıtım tablosu ile ilan ediliyor (bu tabloyu ve basılan token sayısını değiştirmek ancak token sahiplerinin oyu ile olabiliyor). Teşvikler için de ayrılmış bir miktar var ve bir noktada verilen teşviklerin azalması ya da bitmesi gerekiyor. O zaman ne olacak? Likiditeyi nasıl kendilerinde tutacak bu projeler? Sonuç olarak, DeFi dünyası olgunlaşmaya başladıkça, likidite kiralamanın, başlangıçta projelere hız kazandırıyor gibi görünse de, uzun vadede projelerin faydasına bir yöntem olmadığı ortaya çıktı. İlginizi çekebilir: 2021’de Kripto Para Dünyasında…