İzleme ve Gözleme Kapitalizminin Gücü: Ekosistem Etkileşimi

Akşamdan sabaha önemli değişmelerin olduğu, karmaşıklık ve belirsizliklerin artığı bir dönemde yaşıyoruz. Kısa ve orta dönemlerde nelerin değişmeyeceğini, nelerin değişebileceğini iyi yetişmiş bireyler de, ortak aklı öngörme ve önlem almaya odaklamış kurumlar da kestiremiyor. Hiçbir şeyin değişmediği koşullar ile her şeyin değiştiği kaos koşulları arasında yer alan evrenin işleyişinin yasalarını keşfetmek olan bilim de son sözü söyleyemiyor. Böyle bir ortamda, çaresizliğin selinde sürüklenenler ile bilimsel arayışın izini sürdürenler arasında farklılıklar oluşuyor. Gözleyebildiğimiz kadarıyla, “ekosistem odaklı kavrayış” giderek önem kazanıyor; izleme ve gözleme kapitalizminin de merkezine yerleşiyor. Bu yazıda, “izleme ve gözleme kapitalizmi” diye tanımladığımız yapılanmanın bir yönüne değineceğiz. Bu yeni üretim örgütlenmesi, üretim süreçlerinin uçtan uca eş anlı olarak izlendiği; insanın zihinsel değerlerine ulaşarak “tüketim kalıplarının” yakalandığı ve “rekabet stratejilerinin” izleme, gözleme, yoluyla veri oluşturma, veriyi enformasyona, enformasyonu bilgiye, bilgiden de yeni ürünler ve yeni iş yapma metotları geliştirme üzerine kurulduğu aşamadan geçiyoruz. İzleme ve gözleme odaklı üretim örgütlenmesinin itici gücünü “ekosistemler etkileşimi” oluşturuyor. Bu nedenle öncelikle ekosistem kavramının bileşenlerinin neler olduğunu kavramalıyız ki, izleme ve gözlemenin yarattığı rekabeti gerektiği gibi kavrayabilelim. Ren Zhengfei’nin saptaması Ron Adner ve Rahul Kapoor’un HBR/ T’nın Kasım 2016 yazılarından yola çıkarak, 3 Mart 2017’de Dünya Gazetesi’nde “Teknoloji ve ekosistemi kavrayanlar kazanacak” başlıklı kapsamlı yazıyı okuyucuyla paylaştık. O ilk yazıdan bugüne, “ekosistem-odaklı iş yapma” metot ve modellerinin önemini anlatan değişik yazılarda düşüncelerimizi paylaştık. İş yaşamında artan karmaşıklığı etkin yönetmek için ekosistem-odaklı düşünme ve çözümler üretmeyle ilgili düşüncelerimizi paylaşmayı sürdüreceğiz. Son çeyrek yüzyılda, küresel ölçekte adını duyuran telekomünikasyon ve telefon üreticisi Huawei’ nin yöneticisi Ren Zhengfei, ABD firmalarına lisans bakımından ne kadar bağımlı oldukları sorusuna “Huawei bugün ulaştığı noktada, teknoloji üretiminde bir sorun yaşamaz. Arada teknolojik açık varsa, bir boşluk olsa da, onu kısa sürede doldurabiliriz. Bizim için önemli olan ekosistemi oluşturmak ve geliştirmektir. Geldiğimiz aşamada, bütün enerjimizi ekosistemler oluşturma üzerine odaklıyoruz” yanıtını veriyordu.   Türkiye’de de öne çıkan savunma sanayinde iki önemli yönetici kamuoyu bilgilendirmelerinde “ekosistemin önemine” vurgu yaptı. Savunma Sanayi Başkanı İsmail Demir, son yıllardaki atılımın arkasında, millet iradesi ve siyasi iradenin güçlü bir şekilde durmasının etkisi kadar, savunma sanayiyle ilgili kamu şirketlerinin kendi aralarında, kamu şirketlerinin özel kesim şirketleriyle ve yurt dışında ortak iş yaptıkları firmalarla oluşturdukları güçlü bağlantıların ve ekosistem etkileşiminin rolü üzerinde durdu. TUSAŞ Genel Müdürü Temel Kotil de, gelişmenin itici güçlerinden birinin ve en önemlisinin “ekosistem oluşturulması” olduğunun altını çizerek belirtti. Uluslararası düzlemde Harvard Business Review gibi etkin yönetim bilimi dergilerinde, ekosistem kavrayışının işlerin etkin yapılmasındaki önemini anlatan makaleler sıklıkla yayımlanıyor. Ekosistem kavramının içeriğinde hangi değişkenlere vurgu yapıldığını, içeriğin nasıl doldurulduğunu kavrarsak, ekosistem etkileşiminin üretim örgütlenmesi ve insan ya…